امروزى تدوين نشده بود . محققان ديگرى ازجمله دكتر غانم قدورى الحمد در كتاب الدراسات الصوتية عند علماء التجويد ضمن تحقيق و بررسى جالبى در مورد اصل و اساس علم تجويد مىگويد : ابو مزاحم موسى بن عبيد اللّه بن يحيى خاقانى بغدادى ( متوفى 325 ه ق ) اولين تصنيف‌كننده تجويد است و قصيده‌اى دارد به نام « الرائيه » كه حافظ ابو عمرو آن را شرح داده است ولى كلمه تجويد را در آن به كار نبرده است ، بر خلاف ابن مجاهد كه لفظ تجويد را در كتابش آورده است « 1 » . امّا دكتر محمّد جواد شريعت معتقد است نخستين كسىكه دربارهء قرائت قرآن كتابى تدوين كرد ، ابان بن تغلب ( ف . 141 ق . ) شاگرد امام زين العابدين على بن الحسين ( ع ) مىباشد كه از كتب وى معانى القرآن و القراءات را مىتوان نام برد « 2 » . در پايان اين بحث ذكر مطلب مهم ديگرى در مورد تفاوت علم قرائت و علم تجويد ضرورى به نظر مىرسد ؛ زيرا محققان اكثرا اين دو علم را يكى دانسته و گاهى يكى را به جاى ديگرى به كار مىبرند . دربارهء اين موضوع يكى از محققان چنين مىگويد : علم قرائت با علم تجويد متفاوت است ، چرا كه مقصود از علم تجويد ، شناخت حقايق صفات حروف بدون در نظر گرفتن اختلاف در آن است . مثلا در علم تجويد گفته مىشود كه حقيقت تفخيم چنين است و حقيقت ترقيق چنان ، و در علم قرائت گفته مىشود فلان كس ( قراء مشهور ) آن حرف را تفخيم كرده و آن ديگرى آن را ترقيق نموده است . در اين صورت ، اين گفته كه علم قرائت متضمن مباحث مربوط به صفات حروف يعنى ادغام ، اظهار ، مد ، قصر ، تفخيم و ترقيق است بىاساس تلقى مىشود ، چرا كه اينها

--> ( 1 ) - الدراسات الصوتية عند علماء التجويد ، ص 13 ( 2 ) - چهارده روايت در قرائت قرآن مجيد ، ص 13